ĐẠO - SỬ KÝ TƯ MÃ THIÊN

 15 CÂU NÓI KINH ĐIỂN TRONG " SỬ KÝ " GIÚP TA HIỂU PHÉP TẮC XỬ THẾ , BIẾT ĐỐI NHÂN , THÔNG TỎ NÓNG LẠNH TÌNH NGƯỜI TRONG THẾ GIAN 

    1 - " Thiên hạ hihi , giai vi lợi lai , thiên hạ nhương nhương , giai vi lợi vãng "

Người trong thiên hạ tất bật , bận rộn đều vì chữ lợi này mà đến , người trong thiên hạ rối rít, hỗn loạn đều vì chữ lợi mà bôn ba 

Con người ta sống trên đời từ xưa đến nay thứ khó nhìn thấu nhất chính là hai chữ danh và lợi . Phải nói rằng thứ mà con người phải đối mặt trước nhất chính là sự quấy nhiễu và cám dỗ của lợi ích . Bởi lẽ trên đời này ai cũng phải đối mặt với vấn đề kinh tế và sự khốn cùng của sinh tồn . Người trong thiên hạ rất nhiều , đều là vì lợi nhưng chữ lợi ấy cũng là giới hạn chính là " quân tử ái tài , thủ chi hiểu đạo " , người quân tử vẫn yêu mến tiền nhưng chỉ lấy những thứ phù hợp với đạo lý 

Một người muốn thành công , muốn có được phú quý thì cần tài đức kiêm toàn , chỉ dựa vào năng lực sẽ vĩnh viễn không bao giờ đủ , nhất quyết đừng nên vì lợi mà không từ thủ đoạn , thiếu tiền có thể kiếm nhưng thiếu đức ắt gặp tai ương 

Trong cuộc sống đời thương , cứ làm người một cách đường đường chính chính giữ tròn bổn phận của bản thân mình , những lời sắc nhọn hà khắc , đừng nói những việc hại người lợi mình chớ làm . Người lương thiện ai nấy đều muốn gần , kẻ độc ác người người đều tránh xa 

    2 - " Đào lý bất ngôn , hạ tự thành khê " 

Cây đào và cây mận mặc dù không nói lời nào nhưng bởi vì có hoa đẹp và quả ngon nên mọi người tự tìm đến , đứng dưới gốc cây mà ngắm hoa và hái quả ăn , cứ như thế tự nhiên sẽ tự tạo thành một lối đi nhỏ dưới gốc cây 

Câu nói dùng để ẩn dụ về thái độ làm người , làm người phải chân thành thật thà , hành vi cao thượng , không cần nói nhiều lời khoa trương về mình , tự nhiên sẽ có tác động đến lòng người , tự nhiên sẽ có lực hấp dẫn mạnh mẽ 

Có một câu nói : " Một chút tri thức ít ỏi khiến người ta kiêu ngạo , tri thức phong phú khiến người ta khiêm tốn " . Do đó những bông lúa lép thường cao ngạo mà chĩa thẳng đầu lên trời , còn những bông lúa chắc hạt thường cúi đầu xuống đất  

Xưa nay , bậc quân tử , người đại đức có tinh thần cao thượng thường không tự nói về mình , nào lý bất ngôn hạ tự thành . Khi là cảnh giới tinh thần cao thượng mà nhiều người hướng tới cũng là một loại thể hiện sinh động của phẩm đức và tu dưỡng . Bởi vậy con người nên tu dưỡng được tầm khiêm tốn ẩn mình , vui với việc trợ giúp người khác mà không khoe khoang , khoa trương bản thân , đại đức ấy sáng lấp lánh giống như vàng vậy , dù không đặt dưới ánh mặt trời cũng toả sáng lấp lánh , thu hút ánh nhìn từ mọi người 

    3 - " Phú quý giả tống nhân dĩ tài , nhân nhân giả tống nhân dĩ ngôn " 

Người giàu sang tiễn nhau bằng tiền bạc , người nhân đức tiễn nhau bằng lời nói

Phải chú ý những điều xui xẻo từ miệng mình , lý do tại sao những người khôn ngoan và nhạy bén thường *** là vì họ giỏi nói về người khác , lý do tại sao những người hiểu biết và thích biện luận dễ rước hoạ , gây nguy hiểm cho bản thân là họ thích vạch trần nói về cái xấu của người khác 

Thứ 2 , nhưng người lập phận làm con cái trước hết là luôn kính dưỡng cha mẹ của họ trong lòng chứ không phải ưu tiên bản thân họ và những người thân làm bề tôi chỉ nên khiêm cung phục vụ hết mình cho chủ , chứ không phải đề cao bản thân họ trong lòng mình 

" Phú quý cho người tiền , nhân hậu cho người lời " cũng đủ khiến chúng ta phải suy ngẫm , cho người ta tiền cũng chỉ giải quyết được cơm ăn áo mặc tạm thời của người ta nhưng cho người ta lời nói thì cũng có thể lợi cho người ta cả đời 

Trong lịch sử đã có rất nhiều anh hùng chiến đấu vì danh lợi trên thế giới như ruồi đuổi theo máu , là một người học chữ Khổng Tử chỉ viết và thiết lập lý thuyết trong cuộc sống của mình và dậy người ta hướng thiện từ câu nói : " Người nhân hậu nhường lời người khác" , chúng ta cũng có thể hiểu ra nguyên nhân khiến Khổng Tử ngàn năm sau vẫn được ngưỡng mộ 

Trên đời có rất nhiều thứ quý hơn cả của cải vật chất , nhưng người không có trí tuệ sẽ không bao giờ nhìn ra được sự tồn tại của nó , vì vậy có rất nhiều kẻ ngoan cố coi thường lời nói tốt của người khác , trên thực tế , chân lý làm người quan trọng hơn nhiều so với kỹ năng hay của cải vật chất 

Người xưa nói , không nghe lời già , chịu thiệt ngay trước mắt , do đó trong cuộc sống chúng ta cần phải khiêm cung học hỏi những lời nói của bậc bề trên , những thế hệ cha anh đi trước để lại 

      4 - " Chúng khẩu thước kim , tích huỷ tiêu cốt dã " 

Lời người ta nung chảy kim loại , lời gièm pha làm tan xương ( nát thịt ) 

" Xàm ngôn thương thiện , thanh danh ô bạch " 

Trong ngũ giới của Phật giáo có giới cấm vọng ngữ , tức là không nói dối , nói lời ác độc tổn thương người , rèm pha gây chia rẽ, bịa đặt vu khống danh dự của người khác ...vv... những hành vi này hết thảy đều tạo nghiệp tổn hại phúc báo của bản thân vì nghiệp ác đã tạo nên người phạm giới vọng ngữ thì sẽ bị bệnh tật , đau khổ , hành hạ trong tương lai 

     5 - " Đương đoán bất đoạn , phản thụ kì loạn " 

Đã quyết thì không nên thay đổi , sự do dự thiếu quyết đoán sẽ dẫn đến kết cục thảm hại 

Kiên quyết là cái quyết định người khôn , ngờ vực làm hại công việc , cứ xét cái kế nhỏ tùm mụn sẽ bỏ xót việc lớn , trong thiên hạ một khi chi đã biết rõ mà không dám làm thì đó là điều gây nên mọi thứ tai hoạ , cho nên có câu nói " con Mãnh Hổ do dự không bằng con ong con bọ cạp liều đốt " ngựa ký dùng rằng không bằng ngựa hèn bước chắc chắn , mọi việc đều có thứ tự ưu tiên , một số việc cần phải trì hoãn và một số việc cần phải dứt khoát . Nếu không thực hiện hành động dứt khoát khi cần thiết và cơ hội bị trì hoãn tai hoạ sẽ ập đến 

Chúng ta khi làm việc cần phải đứng lên bảo vệ các giá trị tốt đẹp thì phải có khí phách , thận trọng là cần thiết nhưng đừng sở hữu tính cách của một người thiếu quyết đoán , người thiếu quyết đoán sẽ bỏ lỡ những cơ hội , lưu lại sự hối tiếc . 

Con người ta thường tiếc nuối vì những gì mình không làm nhiều hơn là những điều đã làm nên là đơi chúng ta cần phải học tính quyết đoán dám làm dám chịu 

     6 - " Yến tước an tri hồng hộc chi chí tai "

Chim sẻ , chim yến làm sao biết được chí hướng của chim hồng hộc 

Người có chí khí là người có chí lớn , có lý tưởng lớn , muốn thoát ra những thứ tầm thường , mực thước để làm nên một sự nghiệp hiển hách

Gió tầng nào gặp mây tầng đó , vị trí khác biệt. suy nghĩ không tương đồng rất khó để hoà hợp với nhau 

    7 - " Nhân vi đao trở , ngã vi ngư nhục " 

Người ta là dao , là thớt , ta là thịt , là cá . Ý muốn nói ví với việc tuỳ ý chặt cắt 

Làm việc lớn không câu nệ đến tiểu tiết , luận lễ lớn bất tất phải so đo khiêm nhường việc nhỏ 

Vận mệnh của một người phải nằm trong tay của chính mình thì cuộc sống mới có thể tự do và không bị gò ép . Nếu quyền lực của sự sống và cái chết nằm trong tay kẻ khác , bạn sẽ như một con rối và bất cứ lúc nào cũng có thể hoạ sát thân     

    8 - " Đắc hoàng kim bách cân , bất như đắc Quí Bố nhất nặc " 

Được vàng trăm cân , chẳng bằng được Quí Bố " ừ " cho một tiếng ( Quí Bố là danh tướng tính tình cương trực chủ nghĩa , chỉ cần là việc đã được đồng ý làm thì bất kể khó khăn đến mấy ông cũng nghĩ cách làm cho bằng được vì thế mà ai cũng đều nể trọng 

Nói lời giữ lời sẽ có được tín nhiệm của thiên hạ , chữ tín chính là sinh mệnh thứ hai của đời người , làm người đại kỵ hãm hại lừa lọc dụ dỗ dối trá trộm cướp mà những điều đại kỵ đó đều phạm phải một chữ TÍN 

Xã hội hiện đại ngày nay điều đáng trân quý nhất điều được mong mỏi nhất chính là chữ tín này , người thành tín lắm tri âm , kẻ thất tín dẫu một người thân chẳng còn chớ lừa gạt người khác , lời nói dối như một mũi dao sắt nhọn găm vào trái tim những người tin bạn , sâu bao nhiêu sẽ đau bấy nhiêu . Uy tín như một ly nước hễ vẫn đục chẳng thể khơi tròng , uy tín như một tấm gương , hễ vỡ vụn không thể nào gắn lại 

    9 - " Trí giả thiên lự , tất hữu nhất thất , ngu giả thiên lự , tất hữu nhất đắc " 

Kẻ trí giả tính ngàn điều , tất cũng có một điều sai , kẻ ngu độn tính ngàn điều , tát cũng được một điều đúng 

Làm người ai chẳng có điều sai sót , một người thông minh tài trí cũng khó tránh khỏi sai sót , kẻ ngu đần nếu có suy nghĩ cẩn thận chu đáo tất cũng có thể có được ý kiến hữu ích . Bởi vậy trong cuộc sống khi gặp một sự tình nào đó người không có nhiều kiến thức không nên vì sự có mặt của người tài giỏi mà tự ti bỏ cuộc, không dám đưa ra ý kiến của mình , tương tự như những người học rộng có nhiều kiến thức cũng không nên chủ quan cao ngạo mà đưa ra ý kiến khi cũng rất suy nghĩ thấu đáo hay xem thường ý kiến của người khác 

Trong cách đối nhân xử thế của nhân dùng câu thành ngữ này để bao dung với những thiếu sót của người khác 

    10 - " Nhất tử nhất sinh , nãi tri giao tình ; nhất bần nhất phú nãi tri giao thái ; nhất quí nhất tiện , giao tình nãi kiến " 

Chơi với nhau , đến lúc một người sống một người chết mới thấy rõ tình bạn , đến lúc một người nghèo một người giàu mới thấy thói bạn , đến lúc một người sang một người hèn tình bạn bấy giờ mới hiển hiện

Người quen bạn có thể là rất nhiều người , bạn biết cũng có thể là rất nhiều nhưng người thực sự có thể giúp đỡ bạn khi khốn khó hỏi được bao nhiêu , không cần biết rằng bạn từng chơi với bao nhiêu người , chỉ xem khi bạn khó khăn có bao nhiêu người vẫn ở bên bạn . Ngẫm nghĩ một chút bạn sẽ phát hiện ra rằng thực sự rất ít . Hàng ngày có thể cùng họ vui chơi ăn uống vui vẻ với nhau , nhưng khi có việc thì họ không nhất định có thể giúp đỡ bạn , đó là thực tế phũ phàng của cuộc sống 

Lòng người có lẽ chính là vực thẳm sâu nhất , cái gì cũng có đáy nhưng lòng người thì không , bởi vậy không ai có thể biết nó sâu thế nào và hiểm ác ra sao , sống chân thành và yêu thương hết lòng nhưng đổi lại được những gì , chỉ là tin nhiều nên thất vọng cũng nhiều , đôi khi bản thân mình tự hỏi tại sao đều là con người với nhau lại không đối đãi với nhau cho thật tử tế , cuộc đời ngắn ngủi sống được bao nhiêu năm mà lại giả tạo với nhau thế nhưng có lẽ đó là một câu hỏi mà không bao giờ có câu trả lời , ai đi ngang qua cuộc đời chúng ta đều là để lại trong lòng ta những dấu ấn nhất định , có thể họ là người chúng ta rất yêu thương tôn trọng , cũng có thể là người đã từng đâm dùi xát muối vào trong tim chúng ta 

Vậy thì chúng ta hãy biết trân trọng những người thật lòng với mình , gạt bỏ quá khứ và lãng quên đi những con người không tốt , hãy sống cho thật vững vàng để những người đó thấy rằng không có họ mình vẫn có thể sống tốt . Và thậm chí là còn tốt hơn nhiều lần rằng không ai cho họ cái quyền để làm tổn thương người khác .

Có hoạn , có đau thương mới biết được lòng người , bình thường lòng người đa đoan khó lường , chỉ trong lửa đỏ mới tìm được vàng , chỉ có trong những khó khăn hoạn nạn mới thấy được đâu là tấm chân tình , khi bạn vấp ngã thì bạn không còn gì cả , cả thế giới quay lưng lại với bạn , người còn đứng bên bạn người còn đưa tay nâng bạn dậy , người còn có thể ôm bạn đều là những chân tình khó kiếm . Hãy cảm ơn những khó khăn gian khổ đã giúp bạn mạnh mẽ hơn , giúp bạn nhận được tấm chân tình

    11 - " Năng ngôn giả vị tất năng hành , năng hành giả vị tất năng ngôn "

Người nói hay chưa chắc làm giỏi , người làm giỏi chưa chắc nói hay 

Những người có thể làm tốt một việc nào đó nhưng chưa chắc đã có thể giải thích tốt , những người có thể giải thích cặn kẽ hợp lý chưa chắc đã có thể làm việc tốt . Lý thuyết và thực hành đôi khi bị rời rạc không ăn nhập với nhau 

Ví như : một nhà văn giỏi có thể không nhất thiết phải nắm vững lý thuyết viết , một nhà phê bình với lý thuyết phong phú có thể không nhất thiết phải viết được tác phẩm hay , một người có điểm tốt chưa chắc đã có thể dạy người khác tốt . 

Vì vậy khi làm việc cũng phải phát huy hết lợi thế sở trường , làm tốt nhất những gì mình giỏi nhất 

    12 - " Thất chi hào ly , mậu dĩ thiên lý " 

Một chút sai lầm nhỏ nhoi không đáng kể ban đầu cũng có thể tại ra một thất bại thảm hại cuối cùng 

Thường hay nói " sai một ly đi một dặm " , không phải là kết quả của một ngày mà tạo thành cũng như câu " Bằng Đống Tam Xích Phi Nhất Nhật Chi Hàn " có nghĩa là băng rải ba thước đâu do lạnh một ngày , do tích luỹ qua ngày tháng dần dần mà thành 

Một chút sai lệch ban đầu có thể rất nhỏ , không dễ dàng phát hiện ra cũng không phải là sự sai lệch rõ ràng nhưng sau một thời gian đủ lâu thì kết quả xuất hiện sự sai biệt rất lớn , như vậy đối với một cá nhân , một sự việc hay lớn hơn là một quốc gia thì sai một li lâu dần có thể tạo thành hậu quả vô cùng lớn , khó vãn hồi 

Trong cuộc sống cũng như công việc , muốn đạt được kết quả tốt như mong muốn , làm nên điều lớn lao thì khi hành sự bất cứ điều gì cần phải nghiêm khắc chu đáo phân tích thiệt hại nắm rõ thấu hiểu gốc rễ nguyên nhân của sự việc từ nhỏ đến to thì mới có được thành quả như ý 

     13 - " Thị đức giả xương , thị lực giả vong " 

Người dựa vào đạo đức tốt lành nhất định sẽ được hưng thịnh , kẻ dựa vào bạo lực nhất định sẽ bị diệt vong . 

Trong tả truyện cũng ghi ĐỨC là nền tảng của đất nước từ thời cổ đại đến nay , từ cá nhân hay các ngành nghề trong xã hội đều giảng phải coi trọng đạo đức 

Người tinh thông võ thuật nhất định phải coi trọng đạo đức , người hành nghề y tế thì dạng phải có y đức , người làm ăn buôn bán cũng dạng phải có thương đức , người dạy học phải có sư đạo , đạo đức là nền tảng để một quốc gia Hưng Thịnh Phồn Vinh , cũng là quy phạm căn bản làm người 

Con người tâm phục bởi Đức , không phục bởi Lực , các bậc Hiền Nhân người có đạo đức cao thượng trong lịch sử đều khinh bỉ bạo lực 

Trong Đạo Đức Kinh , Lão tử cũng viết " Binh đao là vật không cắt tưởng , người quân tử chẳng nên dùng nó , bậc thánh nhân bất đắc dĩ mới phải dùng . Người quân tử ưa sống điềm đạm , thắng không có mừng , mừng vì thắng hẳn là tâm địa không tốt , thì không thể cai trị thiên hạ 

Bất luận là việc quốc gia đại sự hay đối nhân xử thế đều phải dựa vào đức hạnh cao thượng để thu phục lòng người , việc dựa vào bạo lực mà làm thì có thể khiến người khác nhất thời khuất phục nhưng cuối cùng chỉ có thể là mua dây buộc mình , tự rước lấy sự hổ thẹn thất bại mà thôi 

     14 - " Mạo ngôn hoa dã , chí ngôn thật dã , khổ ngôn dược dã , cam ngôn tật dã " 

Lời nói trau chuốt là phú hoa , lời nói ngay là thành thực , nói khó nghe là thuốc , nói ngọt là bệnh tật

Tai thường nghe những lời nói thật mất lòng tâm , tâm thường gặp một số sự việc không hài lòng , đây là phương pháp rèn luyên tu thân dưỡng tính , nếu chỉ nghe những lời lọt tai , chỉ gặp những việc thuận lòng vừa ý thì cả đời sẽ như bị đắm chìm trong độc dược của sự ngọt ngào hạnh phúc 

    15 - " Điểu cho thương tử , kỳ minh dã ai , nhân chi thương tử , kỳ ngôn dã thiện " 

Con chim sắp chết tiếng kêu bi thương , người sắp qua đời nói lời chân thiện 

Quân tử theo đạo cần chú ý tới 3 điều cử chỉ nên khoan thai điềm đạm , ắt rời xa thô bạo ngạo mạn , sắc mặt đoan trang nên được tín nhiệm , cất lời nói thì chú ý giọng điệu , tránh thô bỉ 

Kỳ thực kể cũng lạ , con người ra cả đời tranh đấu bôn ba ngược xuôi vì danh vọng , tiền bạc thậm chí đôi khi để triệt hạ lẫn nhau không từ buông lời rèm pha thị phi , ấy vậy mà chỉ đến khi đối diện với sinh ly từ biệt mới nhìn ra giá trị của nhau , mới muốn lắng nghe nhau

Ta đã biết nhân sinh là vô thường , có lẽ trong cuộc sống ngoài chuyện sinh tử ra , tất cả đều không đáng để tranh đấu . Phải chăng chúng ta hãy nên yêu thương , đồng cảm , trân trọng và chân thành với nhau qua từng phút giây để sau này khỏi hối tiếc !!!